పుర హర జాయే

 

సంగీత త్రిమూర్తులలో ఒకరైన శ్యామశాస్త్రి గారు రచించిన 

పుర హర జాయే కీర్తనకు,  తాత్పర్యం మరియు విశేషాలు 07 -02 -2026

---

కీర్తన: పుర హర జాయే

రాగం: గౌళిపంతు

తాళం: ఆది

---

పల్లవి

పుర హర జాయే పాలయ మాం

తాత్పర్యం:

మూడు పురాలను (త్రిపురాలను) నశింపచేసిన  ఆ పరమశివుని పత్నీ! నన్ను కాపాడుము.

---

అనుపల్లవి

చరణాంబుజ భక్తిం దేహి మే

కరుణా నిధే నిరామయే మాయే (పుర)

తాత్పర్యం:

కరుణకు నిలయమైనదానా! దోష రహితురాలా! మాయా స్వరూపిణి! నీ పద్మముల వంటి పాదములపై నాకు భక్తిని ప్రసాదించుము. ఓ శివపత్నీ! నన్ను రక్షించుము.

---

చరణం 1

అలి కుల వేణి భవాని పావని

కల రవ మృదు-తర వాణి శర్వాణి

కలి మోచని బాలే కమనీయ గుణ-శీలే

తిలకాంచిత ఫాలే ధృత మణి మాలే (పుర)

తాత్పర్యం:

తుమ్మెదల గుంపు వలె నల్లని జడ కలిగినదానా! భవానీ! పవిత్రురాలా! కోయిల కూత కంటే మధురమైన స్వరం కలిగినదానా! శర్వాణీ! కలియుగ దోషాల నుండి విముక్తి కలిగించే తల్లీ! బాలాత్రిపుర సుందరీ! మనోహరమైన గుణశీలములు కలదానా! తిలకంతో ప్రకాశించే నుదురు కలిగినదానా! రత్నహారాలను (లేదా ముత్యాల మాలను) ధరించినదానా! నన్ను రక్షించుము.

---

చరణం 2

భాను కోటి సమాన శరీరే

పాలిత ముని నికరే గంభీరే

దీన జన పోషిణి నత సుత తోషిణి

దైత్య కుల శోషిణి సులభే మంజు భాషిణి (పుర)

తాత్పర్యం:

కోటి సూర్యుల కాంతితో సమానమైన దేహం కలిగినదానా! ముని సమూహాలను రక్షించే గంభీర స్వరూపిణి! దీనులను పోషించే తల్లీ! నిన్ను శరణు వేడిన బిడ్డలను సంతోషపెట్టే దానా! రాక్షస కులాలను అంతం చేసేదానా! సులభంగా అనుగ్రహించే తల్లీ! మధురంగా సంభాషించేదానా! నన్ను రక్షించుము.

---

చరణం 3

కామ పీఠ గతే కల్యాణి కామాక్షి

కామిత ఫలదే శ్రీ లలితే

సోమ ముఖి పురాణి సుందరి కౌమారి

శ్యామ కృష్ణ సోదరి శైల రాజ కుమారి (పుర)

తాత్పర్యం:

కాంచీపుర కామకోటి పీఠంలో వెలసిన కల్యాణి! కామాక్షీ! కోరిన కోర్కెలు తీర్చే శ్రీ లలితా దేవీ! చంద్రబింబం వంటి ముఖం కలిగిన పురాతనమైనదానా! సుందరీ! కౌమారీ! శ్యామకృష్ణుని (విష్ణుమూర్తిని) సోదరీ! పర్వతరాజైన హిమవంతుని పుత్రికా! నన్ను రక్షించుము.

---

విశేషాలు 

• పుర హర (Pura Hara): సాధారణంగా 'పుర' అంటే అసురులు నిర్మించిన మూడు కోటలు (కమలాక్ష, తారకాక్ష, విద్యున్మాలి). వీటిని ధ్వంసం చేసిన శివుడిని త్రిపుర సంహారి అంటారు. అయితే, అమ్మవారిని కూడా 'త్రిపుర' అని పిలుస్తారు (ఉదాహరణకు 'త్రిపుర రహస్యం').

• కల రవ (Kala Rava): కోయిల కూత వంటి మధురమైన స్వరం. లలితా సహస్రనామాల్లోని 404వ నామం  ఇది స్మరింపజేస్తుంది.

• కామ పీఠ గతే (Kama Pitha Gate): అమ్మవారు కామకోటి పీఠంలో కొలువై ఉన్నారని అర్థం. ఇది లలితా సహస్రనామాల్లోని 'కామకోటికా' (589వ నామం) అనే దానికి సాదృశ్యం.

• ధృత మణి మాలే (Dhruta Mani Male): ఇక్కడ 'మణి' అంటే ముత్యాలు అని అర్థం వస్తుంది. 'ధృత' అంటే ధరించడం లేదా చేతిలో పట్టుకోవడం. బాలాత్రిపుర సుందరి, గాయత్రి, సరస్వతి వంటి రూపాలలో అమ్మవారు అక్షమాలను ధరించి ఉంటారు.

• నత సుత తోషిణి (Nata Suta Toshini): 'సుత' (బిడ్డలు) అంటే వినాయకుడు, సుబ్రహ్మణ్య స్వామి కావచ్చు లేదా తనను తాను అమ్మవారి బిడ్డగా భావించుకునే వాగ్గేయకారుడు శ్యామశాస్త్రి గారే కావచ్చు.

• పాఠాంతరాలు (Variations): రెండవ చరణంలో 'భాను కోటి సమాన' అనే పదానికి బదులుగా కొన్ని చోట్ల 'భాను కోటి సమాభ' అని కూడా వ్యవహరిస్తారు.

---