శ్యామశాస్త్రి గారు రచించిన "పాహి శ్రీ గిరి రాజ సుతే" కు సంబంధించిన తాత్పర్యం మరియు విశేషాలు
రాగం: ఆనంద భైరవి
రచయిత: శ్యామశాస్త్రి
తాత్పర్యం (ప్రతిపదార్థం)
పల్లవి
పాహి శ్రీ గిరి రాజ సుతే కరుణా కలితే
పద సరోజమనుసరామి తే అంబ
తాత్పర్యం: పర్వతరాజ పుత్రీ (శ్రీ గిరి రాజ సుతే)! ఓ దయామయి (కరుణా కలితే), నన్ను రక్షించు (పాహి). ఓ అమ్మా! నీ పాద పద్మములను (పద సరోజమ్) నేను అనుసరిస్తున్నాను (అనుసరామి).
అనుపల్లవి
దేహి మతేరనుపమ గతిం మే ఏకామ్ర పతి సతి సుదతి
తేజసాऽతులిత దివ్య మూర్తే లలితే అతి లలితే (పాహి)
తాత్పర్యం: కాంచీపురములోని ఏకామ్రేశ్వరుని (ఏకామ్ర పతి) భార్యవైన ఓ సతీ! చక్కని దంతములు కలదానా (సుదతి)! నా బుద్ధికి (మతేః) సాటిలేని (అనుపమ) ఆశ్రయాన్ని/మార్గమును (గతిం) ప్రసాదించు (దేహి). సాటిలేని (అతులిత) తేజస్సుతో వెలిగిపోయే దివ్య స్వరూపిణివి (దివ్య మూర్తే), అతిలోక సుందరివి అయిన ఓ లలితా దేవి! నన్ను రక్షించు.
చరణం 1
దేవి పురాణి నిగమ వినుతే ప్రీతిరిహ వసతు
తే మానదే అనుదినమజితే యుధి జితేంద్ర విమతే
దేవా౽విరత కృత నుతే కామ కోటి పీఠ గతే
దీన జన నికరే భువి పర దేవతే సుచరితే (పాహి)
తాత్పర్యం: ఓ దేవీ! వేదములచే (నిగమ) కొనియాడబడే పురాతనమైన దానా (పురాణి)! నీ ప్రేమ/ప్రీతి (ప్రీతిః) ఇక్కడ (ఇహ) ఉండుగాక. గౌరవాన్ని ప్రసాదించేదానా (మానదే), ఎవరికీ లొంగనిదానా (అజితే)! యుద్ధ రంగంలో (యుధి) మూర్ఖులైన (విమతే) అసుర రాజులను (ఇంద్ర) జయించినదానా (జితే)!
దేవతలచే (దేవ) ఎడతెరిపి లేకుండా (అవిరత) స్తుతించబడేదానా! కామకోటి పీఠంలో వెలిసేదానా! ఈ భూమిపై (భువి) ఉన్న దీన జనులందరికీ (దీన జన) నిధి వంటిదానా (నికరే)! పరదేవతే! పవిత్రమైన చరిత్ర కలదానా (సుచరితే), నన్ను రక్షించు.
చరణం 2
నీప వనీ పరమ నివసనే నమ్ర జగదవన
నేత్రి జనని కనక వసనే ఝష విశాల నయనే
గోపాయిత సుకవి జనే పాప తాప ఖండన నిపుణే
కుంతల విజిత ఘనే ఘన జఘనే కలావతి కలే (పాహి)
తాత్పర్యం: ఉత్తమమైన కదంబ వనంలో (నీప వనీ) నివసించేదానా! నిన్ను సేవించే లోకాన్ని (జగత్) రక్షించడంలో (అవన) ముందుండే నాయకురాలివి (నేత్రి). బంగారు వస్త్రాలు (కనక వసనే/పీతాంబరం) ధరించిన తల్లీ! చేపల వంటి (ఝష) విశాలమైన నేత్రాలు కలదానా!
ఉత్తమ కవులను (సుకవి జనే) రక్షించేదానా (గోపాయిత)! పాపాలను, తాపాలను అంతం చేయడంలో నేర్పరివి (నిపుణే). మేఘాలను (ఘనే) సైతం జయించిన (విజిత) నల్లని కురులు (కుంతళ) కలదానా! సుందరమైన రూపం కలదానా! కళల స్వరూపిణివి (కలావతి), కళా రూపిణివి (కలే) అయిన ఓ అమ్మా! నన్ను రక్షించు.
చరణం 3
కామిత ధాత్రి కమల ముఖి కామాక్షి అఖిల సా క్షి
కామ రతి కామ శుభ ఫలదే ధృత సుగంధ ఘన లతే
శ్యామే అద్య భవ మమ ముదే శ్యామ కృష్ణ సద్వరదే
శ్యామలే ఆశ్రిత రతే విదిత గతే సదా ఇహ వరదే (పాహి)
తాత్పర్యం: కోరిన కోర్కెలు తీర్చే భూమి వంటిదానా (కామిత ధాత్రి)! పద్మము వంటి ముఖము కలదానా! ఓ కామాక్షీ, విశ్వమంతటికీ సాక్షివైన దానా! మన్మథుని క్రీడల యందు ఆసక్తి కలదానా! మన్మథునికి (కామ) శుభ ఫలితాలను ఇచ్చిన దానా! సుగంధభరితమైన (సగంధ) కస్తూరి గంధాన్ని (లతే) దట్టంగా (ఘన) ధరించిన దానా!
నల్లని ఛాయ కలదానా (శ్యామే)! ఇప్పుడు (అద్య) నాకు సంతోషాన్ని ప్రసాదించు (మమ ముదే). శ్యామకృష్ణకు మంచి వరాలను ఇచ్చేదానా! శ్యామలా దేవి! నిన్ను ఆశ్రయించిన వారిపై ప్రేమ కలదానా! గొప్ప విదుషీమణివి (విదిత గతే)! ఈ లోకంలో ఎల్లప్పుడూ వరాలను ఇచ్చే తల్లీ, నన్ను రక్షించు.
విశేషాలు
పాఠాంతరాలు: ఈ కీర్తనలో కొన్ని పదాలకు వివిధ పాఠాంతరాలు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, 'అనుపల్లవి'లో 'మే ఏకామ్ర' బదులు 'మే అంబా ఏకామ్ర' అని, 'చరణం'లో 'జితేంద్ర విమతే' బదులు 'జితేంద్ర వినుతే' అని కూడా వాడుతుంటారు. అయితే సందర్భానుసారంగా సరైన పదాలను ఎంచుకోవడం జరిగింది.
తాపత్రయాలు: కీర్తనలో 'తాప ఖండన' అంటే ఆధ్యాత్మిక, ఆదిదైవిక, ఆదిభౌతిక అనే మూడు రకాల తాపాలను (కష్టాలను) తొలగించడం అని అర్థం.
లలితా సహస్రనామ సంబంధం: శ్యామశాస్త్రి గారు ఈ కీర్తనలో లలితా సహస్రనామాల్లోని 'కామకోటికా', 'కదంబ వన వాసిని' (నీప వనీ), 'కలావతి' వంటి నామాలను ప్రస్తావించారు.
మధుర భక్తి: 'కామ రతి' అనే పదం అమ్మవారు మన్మథుని లీలల యందు ఆనందిస్తుందని తెలుపుతుంది (లలితా సహస్రనామాల్లో 'కామకేళి తరంగితా' అన్నట్లు).
కవి హృదయం:
అనుపమ గతిం: దీనిని సాధారణంగా 'జ్ఞానం' లేదా 'బుద్ధి' అని అర్థం చేసుకోవచ్చు.
జితేంద్ర విమతే: కొందరు దీనిని 'ఇంద్రుడిని గెలిచిన తర్వాత కూడా అణకువగా ఉండటం' అని అంటారు, కానీ ఇది అసురులతో అమ్మవారు చేసిన యుద్ధాలను సూచిస్తుందని వ్యాఖ్యాత అభిప్రాయం.
ఝష విశాల నయనే: ఇది మధురై మీనాక్షి దేవిని (చేప కన్నుల దేవి) సూచిస్తుంది.
కామ శుభ ఫలదే: శివుని కోపాగ్నిలో భస్మమైన మన్మథుడిని తిరిగి బతికించిన కామాక్షి దేవి కరుణను ఇది గుర్తు చేస్తుంది.
విదిత గతే: దీనిని 'అన్ని తెలిసిన విదుషీమణి' గా పరిగణించవచ్చు.
