దేవీ నీ పద సారసములే

పల్లవి
దేవీ నీ పద సారసములే
దిక్కు వేరే గతియెవరమ్మా నా (దేవీ)

అనుపల్లవి
శ్రీ వెలయు మధుర నెలకొన్న
చిద్రూపిణీ శ్రీ మీనాక్షమ్మా (దేవీ)

చరణం 1
అనాథ రక్షకి అనేటి బిరుదు
నీకనాది గదా లోక
నాయకీ ధరలో కృపా నిధి
నీ కన్నాయెవరమ్మా మాయమ్మా
కన్నాకు లతా లవిత్రీ నాపై
కటాక్షించవే వేగమే
చిన్నా వెతలు నీవు దీర్చి నన్ను
రక్షించుటకిది మంచి సమయమమ్మా (దేవి)

చరణం 2
కదంబ కానన మయూరీ నీవే
గదంబా శంకరీ
చండ దానవ మద ఖండితా
మృడానీ శుక పాణీ కల్యాణీ
సదా నీ ధ్యానము సేయువారికి
గదా సామ్రాజ్యము
చిదానంద రూపుడైయున్న శ్రీ
సదా-శివుని రాణీ మధుర వాణీ (దేవి)

చరణం 3
ఉమా రమా శ్యామ కృష్ణ నుతా గిరి
కుమారీ కౌమారీ నీ
సమానమెవరు బ్రోవ నీకు
భారమా జగత్సాక్షీ మీనాక్షీ
తామసము జేసితే నీకిది
న్యాయమా ఇంత జాగేలనే
వేమారు నీ పాద దర్శనము లభించి

నీ మాటలు వినగ వచ్చితినమ్మా (దేవి) 

శ్యామశాస్త్రి కీర్తన - దేవీ నీ పద సారసములే (రాగం: ముక్కారి)

ఈ కీర్తనలో శ్యామశాస్త్రి మధురై మీనాక్షిని తల్లిగా పిలిచి, నీ పాదాలే తన ఏకైక దిక్కని చెప్పి, త్వరగా కటాక్షించి దుఃఖాలు తీర్చమని ఆర్తితో వేడుకుంటాడు. తాత్పర్యం ఇలా:

పల్లవి

దేవీ! నీ పాదసారసాలే నా దిక్కు. వేరే గతి ఎవరమ్మా నాకు?

అనుపల్లవి

శ్రీవెలిసిన మధురలో నివసించే చిద్రూపిణీ శ్రీ మీనాక్షమ్మా! (దేవీ! నీ పాదసారసాలే నా దిక్కు. వేరే గతి ఎవరమ్మా నాకు?)

చరణం 1

అనాథరక్షకి అనే బిరుదు నీకు అనాదిగా ఉంది కదా లోకనాయకీ! ఈ భూమిలో కృపానిధి నీకంటే ఎవరు మాయమ్మా? కొత్త తామరాకులు (లేదా పాపలతలు) నరికేదానా! నాపై త్వరగా కటాక్షించు. చిన్న దుఃఖాలు నీవు తీర్చి నన్ను రక్షించడానికి ఇదే మంచి సమయమమ్మా! (దేవీ! నీ పాదసారసాలే నా దిక్కు. వేరే గతి ఎవరమ్మా నాకు?)

చరణం 2

కదంబవనంలో నాట్యమాడే మయూరీ నీవే కదా అమ్మా శంకరీ! చండుడి మదాన్ని అణచినదానా మృడానీ! చిలుకపట్టిన కల్యాణీ! ఎల్లప్పుడూ నిన్ను ధ్యానించేవారికి భక్తి సామ్రాజ్యం ఇస్తావు కదా! చిదానందరూపుడైన శ్రీ సదాశివుని రాణీ! మధురవాణీ! (దేవీ! నీ పాదసారసాలే నా దిక్కు. వేరే గతి ఎవరమ్మా నాకు?)

చరణం 3

ఉమా! రమా! శ్యామకృష్ణుడు స్తుతించే గిరికుమారీ! కౌమారీ! నీకు సమానమెవరు? నన్ను రక్షించడం నీకు భారమా జగత్సాక్షీ మీనాక్షీ! ఆలస్యం చేస్తే నీకు అది న్యాయమా? ఇంత మోసం ఎందుకు? నీ పాదదర్శనం వెయ్యిసార్లు పొంది నీ మాటలు వినడానికి వచ్చానమ్మా! (దేవీ! నీ పాదసారసాలే నా దిక్కు. వేరే గతి ఎవరమ్మా నాకు?)

కీర్తనలోని విశేషాలు

• శ్యామశాస్త్రి బాలభావం గాఢంగా కనిపించే కీర్తన. “వేరే గతి ఎవరమ్మా”, “ఇంత జాగేలనే”, “వేమారు పాదదర్శనం” అనే పదాలు ఆప్యాయం, ఆర్తి, మందలింపు కలిగి ఉంటాయి.
• అమ్మవారిని మీనాక్షి, మధురవాసిని, చిద్రూపిణి, అనాథరక్షకి, కదంబవన మయూరి, చండమర్దిని, శుకపాణి, సదాశివ రాణి, జగత్సాక్షి వంటి అనేక రూపాల్లో సంబోధిస్తాడు.
• నీ పాదాలే దిక్కు అని ధృఢ నమ్మకం, ఆలస్యం చేయవద్దని, భక్తి సామ్రాజ్యం ఇవ్వమని వేడుకోవడం హృదయస్పర్శి.
• ముక్కారి రాగంలోని ఈ కీర్తన శ్యామశాస్త్రి భక్తి గాఢతకు, బాలభావానికి అద్దం పడుతుంది.

గమనికలు మరియు మార్పులు

• “నీ పద సారసములే” – “నిన్నే పద సారసములే” అని ఉన్నా, సందర్భానికి “నీ” సరిపోతుంది.
• “రక్షించుటకిది మంచి సమయమమ్మా” – “రక్షించుటకిది సమయమమ్మా” అని కూడా.

సూచనలు

• “కదంబ కానన” – మధురైని కదంబవనం అంటారు.
• “రమా” – లక్ష్మీ రూపం. లలితా సహస్రనామం (313)లో “రమా” అని ఉంది.

వ్యాఖ్యలు

• “కన్నాకు లతా లవిత్రీ” – సాధారణంగా “కొత్త తామరాకులు ఆరగించేవాడు” అని అర్థం. కానీ శ్యామశాస్త్రి కుమారుడు సుబ్బరాయశాస్త్రి కీర్తనలో “ఘన పాప లతా లవిత్రీ” అని పాపాలను నరికేవాడిగా చెప్పారు. ఇక్కడ సాంప్రదాయక అర్థం తీసుకున్నారు.
• “సామ్రాజ్యము” – మోక్షం లేదా ఆనందం అని కొందరు అర్థం చేసుకున్నారు కానీ భక్తి సామ్రాజ్యం అని తీసుకోవడమే సరి.
• “చిదానంద రూపుడైయున్న” – సదాశివుడు సత్-చిత్-ఆనంద స్వరూపుడు అని సూచిస్తుంది.