దురుసుగా కృప జూచి

పల్లవి
దురుసుగా కృప జూచి సంతత-
మరోగ దృఢ శరీరముగ సలుపు నను

అనుపల్లవి
పరమ పావని కృపావని వినుత
పద సరోజ ప్రణతార్తి హరు రాణీ
పరాకు ధర్మ సంవర్ధని బహు
పరాకమల గుణా త్రిపుర సుందరీ (దురు)

చరణం 1
నీ సన్నిధిని జేరి గొలిచిన
నిన్నెపుడు తలచే సుజన
దాస జన భాగ్యమెటు తెలుపుదునో
ఓ సకల పాప శమనీ విను
ఓంకారి నియతి ఎటులనో
నీ సాటెవరే జగంబులను
నే నిరతము నిను గొలిచితి (దురు)

చరణం 2
ఏమో కలత జెంది మనమున
నేనెచ్చట గతి గానకను
నీ మహిమలెల్ల చెవులారగ విని
ఈ మనసులోని వెత దీర్చుటకీ
వేళ బహు నిపుణావని
కామాక్షీ నీవే వేరెవరు
కాదని తలచి గొలిచితిని (దురు)

చరణం 3
ధారా ధరవి నీల కచ లసితా
సరస కవితా నిచితా
సార ఘన-సార సిత దర హాసితా
వారి రుహ వారి వదనోచితా
వాగీశ వినుతా భృత నతా
నారాయణీ శ్యామ కృష్ణ వినుతా
నా మనవిని విను గిరి సుతా (దురు)

స్వర-సాహిత్య
సరోజ నయన నత జన పాలినివని
వేదములు మొరలిడగా-
నితరులెవరు మనవి విను కృప సలుప

పరాకు సలుప రాదిక నీవిపుడు (దురు)

శ్యామశాస్త్రి కీర్తన - దురుసుగా కృప జూచి (రాగం: సావేరి)

ఈ కీర్తనలో శ్యామశాస్త్రి తిరువైయారు ధర్మసంవర్ధని (త్రిపురసుందరి)ని తల్లిగా పిలిచి, త్వరగా కరుణ చూపి ఎల్లప్పుడూ ఆరోగ్యవంతుడిని, దృఢకాయుడిని చేయమని ఆర్తితో వేడుకుంటాడు. తాత్పర్యం ఇలా:

పల్లవి

త్వరగా కరుణ చూపి ఎల్లప్పుడూ ఆరోగ్యవంతుడిని, దృఢకాయుడిని చేయి నన్ను.

అనుపల్లవి

పరమపావనీ! కృపావనీ! వినుతపదసరోజా! ప్రణతార్తిహరుని (శివుని) రాణీ! పరాకు! ధర్మసంవర్ధనీ! బహు పరాకు! అమలగుణా త్రిపురసుందరీ! (త్వరగా కరుణ చూపి ఎల్లప్పుడూ ఆరోగ్యవంతుడిని, దృఢకాయుడిని చేయి నన్ను.)

చరణం 1

నీ సన్నిధికి వచ్చి నిన్ను స్తుతించి ఎల్లప్పుడూ నిన్ను తలచే సజ్జన దాసుల భాగ్యం ఎలా చెప్పగలను? సకలపాపశమనీ! విను! ఓంకారీ! నియతి ఎలాంటిదో తెలియదు. ఈ జగత్తులో నీకు సాటి ఎవరు? నేను నిరంతరం నిన్ను స్తుతించాను. (త్వరగా కరుణ చూపి ఎల్లప్పుడూ ఆరోగ్యవంతుడిని, దృఢకాయుడిని చేయి నన్ను.)

చరణం 2

ఏదో కలత చెంది మనసులో నాకు ఎక్కడా గతి కనిపించక నీ మహిమలన్నీ చెవులారా విని ఈ మనసులోని దుఃఖం తీర్చడానికి ఈ వేళ నీవే మహా నిపుణురాలివి అని కామాక్షీ! నీవే కదా, వేరెవరూ కాదని తలచి స్తుతించాను. (త్వరగా కరుణ చూపి ఎల్లప్పుడూ ఆరోగ్యవంతుడిని, దృఢకాయుడిని చేయి నన్ను.)

చరణం 3

ధారాధరుని నీలకేశాలతో ప్రకాశించేవాడా! సరసకవితలతో సమృద్ధిగా కీర్తించబడినవాడా! ఘనసార సుగంధంతో తెల్లని నవ్వు గలదానా! తామరల సమూహంలా ముఖం గలదానా! వాగీశుడు (బ్రహ్మ) స్తుతించేవాడా! ఆశ్రితులు నమస్కరించేవాడా! నారాయణీ! శ్యామకృష్ణుడు స్తుతించేవాడా! నా మొరవిను గిరిసుతా! (త్వరగా కరుణ చూపి ఎల్లప్పుడూ ఆరోగ్యవంతుడిని, దృఢకాయుడిని చేయి నన్ను.)

స్వర సాహిత్యం

తామరాక్షీ! భక్తులను పాలించేవాడివని వేదాలు మొరపెట్టగా వేరెవరు ఉన్నారు? నా మొరవిను! కృప చూపు! ఇక పరాముఖం చేయరాదు నీవు ఇప్పుడు. (త్వరగా కరుణ చూపి ఎల్లప్పుడూ ఆరోగ్యవంతుడిని, దృఢకాయుడిని చేయి నన్ను.)

కీర్తనలోని విశేషాలు

• శ్యామశాస్త్రి ఆరోగ్యం, దృఢకాయం కోరే ఆర్తి గాఢంగా కనిపిస్తుంది. “దురుసుగా” (త్వరగా) పదే పదే వచ్చి ఆర్తిని ఎత్తిచూపుతుంది.
• అమ్మవారిని ధర్మసంవర్ధని, ప్రణతార్తిహరుని రాణి, త్రిపురసుందరి, కామాక్షి, మధురవాణి, గిరిసుత అని వివిధ నామాలతో సంబోధిస్తాడు.
• సౌందర్య వర్ణనలు (నీలకేశాలు, ఘనసార నవ్వు, తామరముఖం) అద్భుతం.
• వేదాలు మొరపెట్టడం, కవితలతో కీర్తించడం, శ్యామకృష్ణుడు స్తుతించడం ఆమె మహిమను ఎత్తిచూపుతాయి.
• సావేరి రాగంలోని ఈ కీర్తన స్వరసాహిత్యంతో మరింత ఆకర్షణీయం.

గమనికలు మరియు మార్పులు

• “దురుసుగా” – “దురుసుగ” అని కూడా.
• “ధర్మ సంవర్ధని” – “ధర్మ సంవర్ధిని” అని కూడా.
• “సకల పాప శమనీ” – “సకల లోక జనని” అని కూడా.
• “నియతి ఎటులనో” – “నియతి అటులనో” అని కూడా.
• “నీ సాటెవరే జగంబులను” – “నీ సాటెవరు ఈ జగంబులను” అని కూడా.
• “నే నిరతము నిను గొలిచితి” – “నే నిరతమును గొలిచితి” అని కూడా.
• “కలత జెంది” – “కలక జెంది” అని ఉన్నా, “కలత” సరైనది.
• “చెవులారగ విని” – “చెవులార విని” అని కూడా.
• “వేళ బహు నిపుణావని” – “వేళ నిపుణావని” అని కూడా.
• “దర హాసితా” – “దర హసితా” లేదా “ధర హసితా” అని ఉన్నా, “ధర” సరిపోదు.
• “వాగీశ వినుతా” – “వాగీశ నుతా” అని కూడా.
• “శ్యామ కృష్ణ వినుతా” – “శ్యామ కృష్ణ నుతా” అని కూడా.
• “నా మనవిని విను” – “నా మనవిని విని” అని కూడా.

సూచనలు

• “ధర్మ సంవర్ధని” – తిరువైయారులో అమ్మవారి పేరు, ప్రణతార్తిహరుని (శివుని) భార్య.
• “సరస కవితా నిచితా” – సరసమైన కవితలతో సమృద్ధిగా కీర్తించబడినవాడు. ఉదాహరణకు కాళిదాసు రచించిన శ్యామళా దండకం.

వ్యాఖ్యలు

• “కృపావని” – అర్థం స్పష్టంగా లేదు కానీ “కృపామయి” అని అనువదించారు.
• “పరాకు – బహు పరాకు” – సాధారణంగా “పరాముఖం” అని అర్థం. కానీ రాజసభలో రాజు రాకను సూచించే పదంగా కూడా వాడతారు. ఇక్కడ రెండవ అర్థం తీసుకున్నారు.