కనక శైల విహారిణి

 పల్లవి

కనక శైల విహారిణి శ్రీ
కామ కోటి బాలే సుశీలే

అనుపల్లవి
వనజ భవ హరి నుతే దేవి
హిమ గిరిజే లలితే సతతం
వినతం మాం పరిపాలయ శంకర
వనితే సతి మహా త్రిపుర సుందరి (కనక)

చరణం 1
కంబు కంఠి కంజ సదృశ వదనే
కరి రాజ గమనే మణి సదనే
శంబర విదారి తోషిణి శివ
శంకరి సదా మధుర భాషిణి (కనక)

చరణం 2
చండ ముండ ఖండన పండితేక్షు
దండ కోదండ మండిత పాణి
పుండరీక నయనార్చిత పదే త్రి-
పుర వాసిని శివే హర విలాసిని (కనక)

చరణం 3
శ్యామళాంబికే భవాబ్ధి తరణే
శ్యామ కృష్ణ పరిపాలిని జనని
కామితార్థ ఫల దాయికే
కామాక్షి సకల లోక సాక్షి (కనక)

శ్యామశాస్త్రి కీర్తన - కనక శైల విహారిణి (రాగం: కల్యాణి)

ఈ కీర్తనలో శ్యామశాస్త్రి అమ్మవారిని (మహాత్రిపురసుందరి/కామకోటి బాలా/కామాక్షి) సువర్ణమేరు వాసినిగా, సుశీలురాలిగా పిలిచి, ఆమె సౌందర్యం, మహిమలు వర్ణించి రక్షణ కోరుతాడు. సులభమైన తెలుగులో తాత్పర్యం ఇలా:

పల్లవి

సువర్ణమేరు వాసినీ శ్రీ కామకోటి బాలా! సుశీలురాలా!

అనుపల్లవి

తామరాసనుడు (బ్రహ్మ), హరి (విష్ణువు) స్తుతించేదానా! దేవీ! హిమగిరిజే! లలితే! ఎల్లప్పుడూ నమస్కరించే నన్ను రక్షించు శంకరవనితే! సతీ మహాత్రిపురసుందరీ! (సువర్ణమేరు వాసినీ శ్రీ కామకోటి బాలా! సుశీలురాలా!)

చరణం 1

కంబుగళ్ళవాడా! తామరల్లా ముఖం గలదానా! ఏనుగురాజు నడక గలదానా! మణిభవన వాసినీ! శంబరుడిని చంపినవాడిని (ప్రద్యుమ్నుడు/మన్మథుడు) సంతోషపరిచేవాడా శివశంకరీ! ఎల్లప్పుడూ మధురభాషిణీ! (సువర్ణమేరు వాసినీ శ్రీ కామకోటి బాలా! సుశీలురాలా!)

చరణం 2

చండ-ముండులను ఖండించిన నిపుణురాలా! చెఱకు దండ, కోదండంతో అలంకృతమైన చేతుల గలదానా! తామరాక్షుడు (విష్ణువు) పూజించే పాదాలు గలదానా త్రిపురవాసినీ! శివే! హరవిలాసినీ! (సువర్ణమేరు వాసినీ శ్రీ కామకోటి బాలా! సుశీలురాలా!)

చరణం 3

శ్యామళాంబికే! భవసాగరాన్ని దాటించేవాడా! శ్యామకృష్ణుడిని పాలించేదానా! జననీ! కోరిన ఫలాలు ఇచ్చేదానా! కామాక్షీ! సకలలోక సాక్షీ! (సువర్ణమేరు వాసినీ శ్రీ కామకోటి బాలా! సుశీలురాలా!)

కీర్తనలోని విశేషాలు

• అమ్మవారిని కామకోటి బాలా, మహాత్రిపురసుందరి, కామాక్షి, శ్యామళాంబికా, హిమగిరిజ, లలిత అని వివిధ నామాలతో సంబోధిస్తాడు.
• సౌందర్య వర్ణనలు (కంబుగళ్ళు, తామరముఖం, ఏనుగునడక, చెఱకుదండ-కోదండ చేతులు) అద్భుతం.
• బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుడు స్తుతించడం, చండ-ముండులను ఖండించడం, శ్యామకృష్ణుడిని పాలించడం ఆమె మహిమను ఎత్తిచూపుతాయి.
• సుమేరు మధ్యవాసిని, మణిభవనవాసిని, త్రిపురవాసిని అని ఆమె నివాసాలు సూచిస్తాయి.
• కల్యాణి రాగంలోని ఈ కీర్తన శ్యామశాస్త్రి సౌందర్య వర్ణనకు, భక్తి గాంభీర్యానికి అద్దం పడుతుంది.

గమనికలు మరియు మార్పులు

• “విహారిణి శ్రీ” – “విహారిణి అంబ శ్రీ” అని కూడా.
• “కంజ సదృశ వదనే” – “కంచ సదృశ వదనే” అని ఉన్నా తప్పు.
• “తోషిణి” – “తోషి” అని ఉన్నా తప్పు.
• “చండ ముండ ఖండన” – “చండ ఖండ ఖండన” అని ఉన్నా తప్పు, “చండ ముండ” సరైనది.
• “నయనార్చిత పదే త్రి-పుర వాసిని” – “నయనార్చిత పద పుర వాసిని” అని ఉన్నా తప్పు.
• “శ్యామ కృష్ణ పరిపాలిని జనని” – “శ్యామ కృష్ణ పరిపాలిత జనని” అని కూడా.
• “కామితార్థ ఫల దాయికే” – “కామితార్థ ఫల దాయకి” అని కూడా.

సూచనలు

• “కామ కోటి” – లలితా సహస్రనామం (589)లో “కామ కోటికా”. శివునితో సామరస్యంలో ఉండేవాడు.
• “బాలే” – మహాత్రిపురసుందరి నామం (లలితా సహస్రనామం 965లో “బాలా”).
• “మణి సదనే” – లలితా సహస్రనామం (57)లో “చింతామణి గృహాంతస్థా”.
• “త్రి-పుర వాసిని” – “త్రిపురా” అంటే మూడు సమూహాలు (గుణత్రయం మొదలైనవి). లలితా సహస్రనామం (626).

వ్యాఖ్యలు

• “సతి” – దక్షుడి కూతురైన సతి అని కూడా తీసుకోవచ్చు.
• “శంబర విదారి తోషిణి” – పుస్తకాల్లో శంబరుడిని చంపినవాడిని సంతోషపరిచేవాడు (శివుడు) అని అర్థం. కానీ శంబరుడిని చంపినది ప్రద్యుమ్నుడు (మన్మథుడి పునర్జన్మ). శివుడు మన్మథుడిని భస్మం చేసినవాడు కాబట్టి “శంబరారి వైరి”. బహుశా “శంబరారి విదారి” అయి ఉండవచ్చు.