మహిలో అంబా నీదు

 

పల్లవి

మహిలో అంబా నీదు

మహిమాతిశయమెన్న తరమా

అనుపల్లవి

అహి భూషణుని రాణీ శంకరి

అంబికా బృహన్నాయకి గౌరీ (మహిలో)

చరణం 1

సారస దళ నయనా వదన

సరోజ విజిత ఘన పురారివై రాణి

వరాలొసగింపవే

బిరాన బ్రోచిన పరా శక్తి గదా (మహిలో)

చరణం 2

సుమేరు మధ్య లతా లలితా

రమించు విను నే కుమారుడననుచు

మా తల్లీ నీవు మానవతీ నీ

సమానమెవరు ఇలలో జెప్పవమ్మా (మహిలో)

చరణం 3

సామ గాన నుతా సరస పదా

తామసము జేసే తాళనే

శ్యామ కృష్ణ సోదరీ శంకరీ

శ్యామళాంబా నీవే మాయమ్మ (మహిలో)

 తాత్పర్యం మరియు విశేషాలు 

తాత్పర్యం

పల్లవి: ఓ అమ్మా! ఈ లోకంలో నీ మహిమ యొక్క అతిశయాన్ని కొనియాడటం నా వల్ల అవుతుందా? (అంటే నీ మహిమ వర్ణనాతీతం అని అర్థం).

అనుపల్లవి: పాములను ఆభరణాలుగా ధరించిన ఆ పరమశివుని రాణివి, శంకరివి, అంబికా! తంజావూరులో వెలసిన బృహన్నాయకివి, గౌరీ! అమ్మా, నీ గొప్పతనాన్ని లెక్కించడం సాధ్యమా?

చరణం 1: తామర రేకుల వంటి కన్నులు కలిగినదానా! మేఘం వంటి కాంతిని సైతం ఓడించే పద్మం వంటి ముఖము కలదానా! ముక్కంటి (శివుని) పట్టపు రాణివి. ఓ పరాశక్తీ! నాకు వరములను ప్రసాదించి, నన్ను వేగంగా రక్షించినది నీవే కదా! (లేదా: నాకు వరాలిచ్చి వేగంగా రక్షించు తల్లీ!).

చరణం 2: మేరు పర్వతం మధ్యలో లత వలె సుకుమారంగా వెలసిన లలితా దేవివి. ఓ గౌరవనీయురాలైన మా తల్లీ! నేను నీ కుమారుడినని కనికరంతో ఆలకించు. ఈ ప్రపంచంలో నీకు సమానమైన వారు ఎవరున్నారో నీవే చెప్పమ్మా!

చరణం 3: సామవేద గానంచే కొనియాడబడేదానా! శ్రావ్యమైన పదములు (పాదములు) కలిగినదానా! నన్ను రక్షించడంలో నువ్వు ఆలస్యం చేస్తే నేను భరించలేను. శ్యామకృష్ణ (శ్యామశాస్త్రి ముద్ర) సోదరివి, శంకరివి అయిన ఓ శ్యామలాం బ! నీవే నా తల్లివి.

---

విశేషాలు 

ఈ కీర్తనలోని పదప్రయోగాల పట్ల వ్యాఖ్యాతలు కొన్ని సందేహాలను, విశ్లేషణలను వ్యక్తం చేశారు. 

1. వర్ణనలో అయోమయం: మొదటి చరణంలో 'వదన సరోజ విజిత ఘన' అనే ప్రయోగం ఉంది. ముఖాన్ని పద్మంతో పోల్చి, మళ్ళీ మేఘం (నలుపు) కన్నా గొప్పదని చెప్పడం కొంత గందరగోళంగా ఉందని వ్యాఖ్యాతలు అభిప్రాయపడ్డారు.

2. వ్యాకరణ ప్రయోగాలు:

   • 'పురారివై రాణి' అనే కంటే 'పురారి రాణివై' అనడం సహజంగా ఉంటుంది.

   • 'వరాలొసగింపవే' అనే పదం కంటే 'వరాలొసగి' అని ఉంటే 'బిరాన బ్రోచిన' అనే పదానికి సరిగ్గా సరిపోతుంది.

   • 'సుమేరు మధ్య లత' కంటే లలితా సహస్రనామాల్లోని 'సుమేరు మధ్యస్థా' అనే పదం ఇక్కడ సందర్భోచితంగా ఉండేది..

3. పదాల కూర్పు: 'రమించు విను' మరియు 'తామసము జేసే' వంటి ప్రయోగాలు వ్యాకరణపరంగా కొంత అస్పష్టంగా ఉన్నాయి. , 'జేసే' బదులు 'జేసితే' అని ఉంటే బాగుండేది.  

4. కర్తృత్వంపై సందేహం: పైన పేర్కొన్న భాషా పరమైన లోపాలు లేదా మార్పుల వల్ల, ఈ కీర్తన అసలైన శ్యామశాస్త్రి గారి రచన అవునా కాదా అనే సందేహాన్ని వ్యాఖ్యాతలు వ్యక్తపరిచారు. బహుశా కాలక్రమంలో ఈ కీర్తన పాఠాంతరాలు (పాడే విధానంలో మార్పులు) మారిపోయి ఉండవచ్చు.